Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Łodzi świętuje 550 lat swojego najstarszego i najbardziej cennego woluminu – „Institutiones grammaticae” autorstwa Pryscjana z Cezarei. Z tej okazji zorganizowano wydarzenia, które zgromadziły znawców historii książki i miłośników dziedzictwa piśmienniczego z całej Polski.
Jubileusz rzadkiego starodruku – wydarzenie o szerokim zasięgu
Obchody jubileuszu zgromadziły licznych entuzjastów historii i bibliofilów, którzy mogli z bliska podziwiać wyjątkowy inkunabuł. Centralnym punktem programu była konferencja naukowa, zatytułowana „Pryscjan z Cezarei – łaciński gramatyk”, której celem było przybliżenie postaci autora oraz losów samego dzieła. Wśród zaproszonych gości znalazła się marszałek województwa łódzkiego, Joanna Skrzydlewska, pełniąca patronat honorowy nad wydarzeniem. Jej obecność podkreśliła rangę zarówno spotkania, jak i samego zabytku.
Znaczenie „Institutiones grammaticae” w historii nauki
Pryscjan z Cezarei, żyjący na przełomie V i VI wieku, to kluczowa postać dla tradycji gramatyki łacińskiej. Jego „Institutiones grammaticae” przez wiele stuleci funkcjonowały wyłącznie jako rękopisy, zanim w XV wieku doczekały się pierwszych wydań drukowanych. Egzemplarz z Łodzi, wydrukowany w 1475 roku, dokumentuje przełomowy moment w dziejach przekazywania wiedzy – przejście od rękopisu do druku. Zawarty w nim łaciński kolofon pozwala dokładnie określić datę ukończenia pracy drukarskiej, czyniąc ten egzemplarz wyjątkowo cennym świadectwem epoki.
Jedyny taki zabytek w kraju – szczegóły łódzkiego egzemplarza
Łódzki egzemplarz to jedyne w Polsce kompletne wydanie „Institutiones grammaticae”, obejmujące wszystkie 18 części dzieła. Został wydrukowany na papierze czerpanym, przy użyciu czcionek zarówno łacińskich, jak i greckich. Księga otwiera się dedykacją skierowaną do konsula Juliana Patrycjusza. Na marginesach widoczne są ręcznie sporządzone łacińskie notatki, które według specjalistów powstały jeszcze w XV wieku. To unikatowy zabytek nie tylko ze względu na wiek, ale i stan zachowania – większość tego typu druków na przestrzeni wieków uległa zniszczeniu lub rozproszeniu.
Proces ratowania starodruku – konserwacja i jej znaczenie
Jeszcze kilkanaście lat temu bezcenny wolumin był poważnie uszkodzony: skórzana oprawa nosiła liczne ślady zużycia, brakowało pasków zamykających, a zalanie pozostawiło trwałe ślady na kartach. W 2009 roku przeprowadzono specjalistyczną konserwację, która pozwoliła przywrócić książce dawny wygląd i zabezpieczyć ją na kolejne pokolenia. Jak podkreśla Elżbieta Domagalska, kierująca Działem Zbiorów Specjalnych biblioteki, odnowienie inkunabułu było kluczowe dla zachowania tego wyjątkowego dziedzictwa.
Edukacja i zwiedzanie – naukowe spojrzenie na przeszłość
Obchody jubileuszu wzbogaciły wykłady uznanych specjalistów, prezentujących najnowsze ustalenia dotyczące starodruków. Dr Monika Sulejewicz-Nowicka z Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego odkrywała przed słuchaczami tajniki dawnych technik drukarskich i historii książki. Z kolei dr hab. Rafał Wójcik z Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu zaprezentował inne egzemplarze dzieła Pryscjana, podkreślając jego ponadregionalne znaczenie. Uczestnicy wydarzenia mogli również wziąć udział w oprowadzaniu kuratorskim po wystawie, która prezentowała procesy konserwacji zabytkowych druków i była dostępna na parterze biblioteki.
Trwała wartość łódzkiego inkunabułu
Jubileuszowy pokaz „Institutiones grammaticae” pokazał, jak ważną rolę pełni opieka nad zabytkami piśmiennictwa w zachowaniu dziedzictwa dla przyszłych pokoleń. Dzięki konsekwentnej pracy bibliotekarzy i konserwatorów łódzka biblioteka nie tylko może pochwalić się unikalnym starodrukiem, ale także aktywnie przybliża historię książki mieszkańcom regionu i wszystkim zainteresowanym. Takie wydarzenia budują świadomość lokalnej tożsamości i przypominają, że nawet najstarsze zabytki mają wciąż wiele do opowiedzenia współczesnym.
Źródło: Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego